|
SANDIKTAKİ KÜLTÜR
“Batı Trakya, Trakya bölgesinin günümüzde Türkiye sınırları içinde
kalan doğu bölümünün (Doğu Trakya) sona erdiği Meriç Irmağından
Batıda Nestos Karasu Irmağına kadar olan ve Yunanistan toprakları
içinde bulunan batı parçasıdır” Şu anda Batı Trakya’da 150 bin
civarında soydaşımız yaşamaktadır.
Tarihimize baktığımızda, Orta Asya’dan günümüze kadar uzun bir süre
göçebe hayatı yaşamış olan Türkler, bu süreç içinde geliştirdikleri
el sanatlarını ve kültürel değerlerini gittikleri yerlere de
götürmüşlerdir. Bu değerler, fethedilen bölgelerdeki uygarlıklarla
siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkilerin kurulmasıyla çeşitlilik
kazanmıştır.
Osmanlı İmparatorluğu döneminde Türklerin Rumeli’ye geçmeleriyle
Türk el sanatlarının Balkanlara kadar taşındığına şahit olmaktayız.
Bunun en somut örneklerini ise bu bölgelerde yaşayan soydaşlarımızın
sandıklarında yer alan Türk nakışlarından, hesap işi tekniği ile
işlenmiş örtüler, peşkirler, uçkurlar gibi elişlerinde görmekteyiz.
Batı Trakya kadını bir taraftan içinde bulunduğu Batı kültürü, diğer
taraftan atalarından miras kalan Anadolu kültürü arasında yaşamasına
rağmen hiçbir bocalama yaşamamış, aksine sahip olduğu Türk benliğini
koruyarak bunun en güzel örneklerine el sanatlarında hayat
vermiştir. Bölgedeki yerleşik kültürden aldığı motiflerle elişlerine
renklilik katmasını bilmiştir.
Batı Trakya Türklerinin sandıklarında bulunan 100–150 yıllık geçmişe
sahip bu hesap işi işlemelerin hepsi günümüze kadar gelen tarihi
birer kültürel değer özelliği taşımaktadır. Yapılan araştırmalar
sonucunda elde edilen hesap işi ürünlerin daha çok anneleri
tarafından kızlarına çeyiz olarak yapılmış peşkir, örtü, uçkurdan
ibaret olduğu görülmüştür. İşleme ürünlerin birçoğu sandıklarda
anneannelerden, babaannelerden ve annelerden kıymetli bir hatıra
olarak muhafaza edilmektedir.
İşleme, çeşitli dokuma deri ve keçe üzerine iğne veya tığ gibi özel
araçlarla elde veya makinede çeşitli iplikler kullanılarak
oluşturulan bezemedir. Bu işlemelerden biri olan hesap işi
Anadolu’da olduğu gibi Batı Trakya’daki Türkler tarafından yapılan
geleneksel işlemelerdir. Hesapişi, tersi ile yüzü aynı görünüşte
olan ve iplik sayılarak yapılan işlemelere denir.
Batı Trakya’da tespit edilen işlemelerden hesap işi tekniği ile
yapılan ürünler incelenerek yöresel özellikleri resimleriyle
birlikte aşağıda açıklanmıştır.
Boy: 170 cm En: 30 cm
UÇKUR
Uçkur, keten üzerine hesap işi tekniklerinden düz hesap iğnesi,
verev hesap iğnesi ve gözeme kullanılarak ipek iplik, altın tel ve
sarı sim ile işlenmiştir. Eserin konusunu oluşturan bitkisel ve
geometrik kaynaklı motifler düzgün ve atlamalı sıralamalarla uçkurun
iki kısa kenarına yerleştirilmiştir. Kenar temizliği kıvrılarak
yapılan iğne oyasının zürafa tekniği ile tamamlanmıştır.
Boy: 90 cm En: 45 cm
PEŞKİR
Ürün keten üzerine peşkir olarak hazırlanmıştır. Düz hesap iğnesi,
verev hesap iğnesi, gözeme, sarma, kanaviçenin çift iğnesi
tekniklerini kullanarak renkli ipek ipliklerle ve sarı tel ile
işlenmiştir. İşleme konusunu bitkisel ve geometrik kaynaklı motifler
oluşturmaktadır. Motifler düzgün ve atlamalı sıralamalarla
yerleştirilmiş olup peşkirin tek tarafı işlenmiştir. Kenar temizliği
kumaşın kendi renginden bir ipekle çırpma tekniğinde tamamlanmıştır.
Boy: 150 cm En: 30 cm
UÇKUR
Ürün keten üzerine Hesap işi tekniği ile uçkur olarak
hazırlanmıştır. Hesap işi tekniklerinden düz hesap iğnesi, verev
hesap iğnesi gözeme ve sarma renkli ipek iplikler ve altın telle
işlenmiştir. İşleme konusunu bitkisel ve geometrik kaynaklı motifler
oluşturmaktadır. Kenar temizliği iğne oyası zürafa tekniğinde
yapılmıştır.
Boy: 90 cm En: 70 cm
PEŞKİR
Ürün tülbent üzerine hesap işi tekniği ile peşkir olarak
hazırlanmıştır. Hesap işi tekniklerinden düz hesap iğnesi, verev
hesap iğnesi, gözeme, verev sarma kullanılarak renkli koton
ipliklerle ve altın tel ile işlenmiştir. İşleme konusunu bitkisel ve
sembolik kaynaklı motifler oluşturmaktadır. Düzgün ve atlamalı
sıralamalarla yerleştirilmiş olan motifler, peşkirin iki kısa
kenarına yerleştirilmiştir. Kenar temizliği kenarı kıvrılarak
kumaşın kendi renginde bir iplikle çırpma yapılmıştır.
Boy: 130 cm En: 50 cm
PEŞKİR
Keten üzerine hesap işi tekniği ile peşkir olarak hazırlanmıştır.
Düz hesap iğnesi, verev hesap iğnesi sarma teknikleri kullanılarak
renkli ipek iplik ve altın tel ile işlenmiştir. İşleme konusunu
bitkisel ve geometrik kaynaklı motifler oluşturmaktadır. Peşkirin
her iki kısa kenarı da işlenmiş olup farklı bir kompozisyonla
karşılaşıyoruz. Ürünün bir kenarının yarısında farklı motif diğer
yarısında farklı bir motif oluşturmaktadır. Bu durum beklide Batı
Trakya kadınının içinde bulunduğu iki kültür arasındaki yaşadıkları
duygularını ifade etmektedir. Her iki motif de düzgün ve atlamalı
sıralamalarla yerleştirilmiş olup kenar temizliği kumaş ince bir
şekilde bükülerek kumaşın kendi renginde çırpma yapılmıştır.Boy:
1m En: 70 cm
PEŞKİR
Ürün keten üzerine peşkir olarak hazırlanmıştır. Hesap işi
tekniklerinden düz hesap iğnesi, verev hesap iğnesi, sarma ve gözeme
kullanılarak renkli ipek iplikler ve altın simle işlenmiştir. Eserin
işleme konusunu bitkisel ve sembolik kaynaklı motifler
oluşturmaktadır. Düzgün ve atlamalı sıralamalarla yerleştirilmiş
olan motifler peşkirin iki kısa kenarına yerleştirilmiş olup kenar
temizliği kumaşın kendi renginde bir iplikle çırpma yapılarak
tamamlanmıştır.Boy: 90 cm En: 50 cm
PEŞKİR
Ürün keten üzerine peşkir olarak hazırlanmıştır. Düz pesent, verev
pesent ve gözeme teknikleri kullanılarak renkli ipek ipliklerle ve
altın sim ile işlenmiştir. İşleme konusunu bitkisel ve sembolik
kaynaklı motifler oluşturmaktadır. Düzgün ve atlamalı sıralamalı
kompozisyon tarzında olan motifler peşkirin tek kısa kenarına
yerleştirilmiş olup kenar temizliği kumaşın kendi rengindeki bir
iplikle çırpma yapılarak tamamlanmıştır.
Boy: 1m En: 60 cm
PEŞKİR
Ürün keten üzerine hesap işi tekniği ile peşkir olarak
hazırlanmıştır. Hesap işi tekniklerinden düz hesap iğnesi, verev
hesap iğnesi, gözeme ve altın sim ile işlenmiştir. İşleme konusunu
bitkisel ve sembolik kaynaklı motifler oluşturmaktadır. Düzgün ve
atlamalı sıralamalı kompozisyon tarzındaki motif peşkirin iki kısa
kenarına yerleştirilmiştir. Kenar temizliği olarak kumaşın kendi
renginden bir iplikle çırpma yapılarak tamamlanmıştır.
Boy: 150 cm En: 30 cm
UÇKUR
Ürün keten üzerine uçkur olarak hazırlanmıştır. Düz hesap iğnesi,
verev hesap iğnesi, gözeme verev sarma teknikleri kullanılarak
renkli ipek ipliklerle ve altın tel ile işlenmiştir. İşleme konusunu
bitkisel ve sembolik kaynaklı motifler oluşturmaktadır. Uçkurun iki
kısa kenarı işlenmiştir. Kenar temizliği kıvrılarak yapılan iğne
oyası zürafa tekniği ile tamamlanmıştır.
Boy: 2 m En: 30 cm
BEYLİK UÇKURU
Keten üzerine hesap işi tekniği ile Beylik uçkuru olarak
hazırlanmıştır. Düz hesap iğnesi, verev hesap iğnesi, gözeme ve
kanaviçe çift iğne tekniği desen oluşturmada kullanılmıştır. Eserin
işleme konusunu bitkisel ve sembolik kaynaklı motifler
oluşturmaktadır. Kenar temizliği iğne oyası zürafa ile
tamamlanmıştır.
Ürünlerde kumaşların lekeli olduğu görülmüştür. Büyük çoğunluğunun
kumaşı keten ve pamuktandır. Zemin rengi olarak krem tercih
edilmiştir. Ürünlerde ipek iplik, altın ve gümüş tel kullanılmıştır.
Ürünler düz hesap iğnesi, verev hesap iğnesi, düz sarma, verev
sarma, kanaviçenin çift iğnesi teknikleriyle işlenmiştir. Ürünlerde
yardımcı iğne tekniği az kullanılmıştır. Kenar temizliği olarak da
büyük çoğunluğunun çırpma dikişi ile kenarı kıvrılmıştır. İşleme
konusu olarak bitkisel ve geometrik kaynaklı motiflerin ağırlıkta
olduğu dikkati çekmektedir. Motiflerin düzgün sıralamalı kompozisyon
ve köşelerden merkeze yönelmiş şeklindeki kompozisyonlar
kullanılmıştır.
Batı Trakya Türklerine ait hesap işi tekniği ile işlenen ürünlerin
tespit edilmesi yöre halkının kültürel özelliklerinin tespiti ve
belgelenmesi bakımından önem taşımaktadır.
|
