TARİHTE YOLCULUK 

BIÇAKÇIOĞLU

 
DÜNKÜ YENİŞEHİR (LARİSA) ve TÜRK ANITLARI -2-
 

Mora Fatihi unvanını kazanan Paşa Yiğitoğlu Turhan Bey’in dört yerde tesisi vardır. Bunlardan ilki Yenişehir’de ve Tırhala’da (Trikala), diğerleri Bosna’da ve Uzunköprü’dedir. Yenişehir, Osmanlıların Rumeli’deki on bender şehirden (ticaret yeri, iskele) bir tanesiydi. Diğerleri; Edirne, Sofya, Filibe, Selanik, Serez, Saraybosna, Üsküp, Belgrad ve Budin’dir.

Mora Yenişehri tamamen bir Türk şehriydi. 1880 yılında Yunanlılarca yapılmış bir haritada, Hıristiyan mahallesi en kenarında ufacık bir yer işgal etmekteydi. Bu, 1/6500 mikyasındaki haritada surlar içindeki kasabanın 1300 m. genişlikte ve Yenişehir Deresinin kavsinin iç noktasına kadar 1200 m. ebadında olduğu anlaşılmaktadır. Bu şehrin surlar içindeki bir kesimi olup, diğer tarafına da başka bir bölüm yapılmıştır. Bütün mahalle isimleri Türkçe’dir. Örnek olarak, Yusuf Halaçoğlu (Teselya Yenişehri) adlı makalesinde şehrin 14 mahallesini şöyle zikreder:

“Emiri Mahallesi, nam-ı diğer Hüsam Hoca Mahallesi, Sofiler Mahallesi, Hacı İbrahim (Kazancılar) Mahallesi, Ramazan Mahallesi, Mescit Mahallesi, Veled-i Re’s Mahallesi, Tabaklı Mahallesi, Mehmet Bey Timur Mahallesi, Köhne Camii Mahallesi, Hatip Hoca Mahallesi, Cami Cedid Mahallesi, İspanya Mahallesi (Yahudi), Gebran Mahallesi (Hristiyan).

Görüldüğü gibi daha 912 H. 1506 M. tarihinde, Yenişehir’de Türkler çoğunluğu oluşturmaktaydılar. Mahalle isimlerine bakılacak olursa, Türklerin nerelerden gelmiş olduklarına dair bir fikir edinebiliriz. Ayrıca cami isimleri de bize bu konuda yardımcı olmaktadır.”

Yenişehrin ilk vakıf sahibi bulunan Gazi Turhan Bey’in isteği üzerine, daha sonra sahip olduğu evkaf, oğlu Ömer Bey’e verilmiştir. Bir tapu tahrir Defteri’ne göre, Ömer Bey’in üzerine kayıtlı bulunan vakıf eserleri pek çoktur. Bunlardan ayrı olarak yine aynı defterde 315 adet dükkan kaydedilmektedir. Yenişehirde Turhan vakıflarından başka vakfı olanlar da görülmektedir. Bunlardan Burak Bey ve Kadı Muslihiddin vakıflarını zikredebiliriz.


Yenişehirde Mimari Hareketler

Osmanlı İmparatorluğunun her fethetmiş olduğu ülkede görüldüğü gibi, Yenişehir’de birçok mimari eser yaptığını görmekteyiz. Özellikle bunlardan en önemlileri camiler, hamamlar ve Köstem Nehri üzerinde kurulmuş bulunan değirmelerdir.

Evliya Çelebi’ye göre, şehirde 25 kadar Cuma camii, sayısı bildirilmeyen medreseler, dar-ül hadis, 22 mektep, 10 tekke, mevlevihane, 5 hamam, 21 han, 880 dükkan ve 400 ev olduğunu anlatır. Gösterilen 6 camiden biri Evliya’nın gösterdiklerine uymaz. Ya sonradan yapılmış ya da ismi değiştirilmiştir. Aynı zamanda Evliya Çelebi Turhan Bey Camiine oğluna nisbetle (Ömer Bey Camii) ismini vermekte ve minaresini hayretle, tatlı bir dille anlatmaktadır. Evliya, bu minarenin milli mimariye uymadığını, yani bizim, şimdi çekirdek dediğimiz orta direği bulunmadığını, aşağıdan bakınca yukarı şerefe kapısının görüldüğünü anlatır. Giriş kapısı üzerinde kitabesi vardır. Ne yazık ki bu Turhan Bey eserinden şimdi bir iz bile kalmamıştır.

Kaynakça
1- Yusuf Halaçoğlu, a.e.g. s. 90
2- Osman Keskioğlu, Vakıflar Dergisi, c. VIII.
3- 912 H. (1506) M. tarihli Tapu Tahrir Defteri, s. 168-169
4- Seyahatname: a.g.e.