TARİHTE YOLCULUK 

BIÇAKÇIOĞLU

 
DÜNKÜ YENİŞEHİR (LARİSA) ve TÜRK ANITLARI -1-
 

Yenişehir (Larisa) Yunanistan’ın Tesalya bölgesinde bir kent ve il merkezidir. Atina’ya 300 km. mesafede, hemen temelden Osmanlı yapısı bir şehirdir. Osmanlı kayıtlarında Yenişehr-i Fenar veya Tesalya Yenişehri olarak geçer. Larisa ovasının ortasında bir uğrak yeri, Tesalye Kralı Teutamios’un kurduğu kenttir.

İ.Ö. V. yüzyılda yine bu sülaleden Larissos tarafından oğlu için yeniden onarıldığında Larisa adıyla anıldı. 1430 yılında Osmanlı topraklarına katılınca, Rumeli eyaletine bağlı bir kaza merkezi konumuna getirildi ve YENİŞEHİR adını aldı. Aslında Osmanlı İmparatorluğu idari teşkilatında Yenişehir ismini taşıyan, birçok yer bulunmaktadır. Bunların en önemlilerinden birkaçı; Aydın, Bursa, Mora ve Tırhala yenişehirleridir. Ama bizim buradaki konumuzu oluşturan Yenişehir, şimdi Yunanistan sınırları içinde bulunan ve eski ismiyle Yenişeh’ri Fenar veya Tesalya Yenişehri olarak anılan Larisa’dır. Bazen de, yukarıda da değindiğiniz gibi, Mora Yenişehri, Tesalya Yenişehri olarak belirtilir.


Doksan üç harbi dediğimiz (1877-1878) savaşından sonra yapılan sınır düzenlemesi sonunda Tesalya bölgesiyle birlikte Yunanistan’a bırakıldı.
Osmanlı İmparatorluğu yaptığı fetihlerde, sadece toprak kazanmayı amaç edinmemiş, bunun yanı sıra üstün Türk kültür ve medeniyetini de egemen olduğu bu topraklarda yaymak, yerleştirmek istemiştir. Bunu bir kısmı ortadan kalkmış veya kaldırılmış olan, Osmanlı idaresinde bulunan bütün ülkelerdeki sanat eserlerinden anlamaktayız. Ancak bu ülkeleri ayrı ayrı ele almak uzun süreli bir araştırma gerektirir. Bu yüzdendir ki, burada arşiv ve vesikalara ve konumuzla ilgili yazılmış bulunan tarih ve seyahat kitaplarına dayanılarak bir açıklama yapılmasına çalışılmıştır. Bununla beraber konumuzun ana kaynağını arşiv vesikaları oluşturmaktır. Özellikle bunlar içinden 1943 tarihli bir vesika, şehrin planını ve bu arada tarihi eserleri, yerleri ve isimleriyle belirtilmesi bakımından önem taşır. Adı geçen vesika, o zamanın zor şartları karşısında, şehrin çevresine, toprak bir tabya çevirmek için mühendis Halil Bey isminde bir zat tarafından yapılmıştır.

Yenişehrin 1430 tarihlerinde Osmanlı ülkesine katıldığı birçok kaynak eserlerde belirtilmektedir. Buna rağmen Türk gezginlerinden Evliya Çelebi, Yenişehrin 848 H. (1444 M.) tarihinde II. Murat döneminde alındığını, ancak onun ölümünden sonra tekrar elden çıkarak, Fatih döneminde Türk beylerinden Gazi Türhan Bey tarafından Osmanlı ülkesine katıldığını kaydeder. Şehirde ilk teşkilat ise Fatih devrinde yapılmıştır. Yine Evliya Çelebi’ye göre, şehrin Osmanlı yönetimine girmeden önce bir kalesi olduğu, alındıktan sonra ise kale taşlarından; han, hamam, cami, medrese v.s. gibi binalar yapılarak yıkıldığı belirtilmektedir.
Yenişehir, Osmanlı topraklarına katılınca, Rumeli eyaletine bağlı bir kaza merkezi haline getirilerek yeniden imar edilmiştir.

Onun için olacak ki, değerli araştırmacımız rahmetli Ekrem Hakkı Ayverdi, “Avrupa Osmanlı Mımari Eserleri” adlı kitabında sayfa 307’de Yenişehir için şöyle başlar:
“Atina’ya yol boyu 300 km. mesafede, kuzeyde, hemen temelden Osmanlı yapısı bir kasabadır.”


Kaynakça
1- Meydan Larousse c. 7, s. 821.
2- Yusuf Halaçoğlu, Güney Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, s. 89
3- Şemseddin Sami, Kamus-ul Alam, c. 6, Yenişehir maddesi.
4- Pars Tuğlacı, Osmanlı Şehirleri, s. 407
5- Ekrem Hakkı Ayverdi, Avrupa’da Osmanlı Mimari Eserleri, s. 307, İstanbul.
6- Evliya Çelebi Seyahatnamesi, c.8, s. 193, 1928 baskısı.